BlauwBloed--overlayTop BlauwBloed--overlayBottom BlauwBloed--overlayHeader BlauwBloed--overlayLeft BlauwBloed--overlayOrange Icon--npo Icon--EO Icon--tag Icon--search Icon--menu Icon--close Icon--image Icon--photo Icon--audio Icon--video Icon--play Icon--instagram whatsapp instagram-with-circle Icon--mail twitter twitter-with-circle facebook facebook-with-circle Icon--rss clock

Koninklijk Huis bezit roofkunstwerk

De koninklijke familie heeft één kunstwerk in bezit dat tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetters is geroofd van de Joodse eigenaren. Het gaat volgens een onderzoekscommissie om het schilderij 'Het Haagse bos met gezicht op Paleis Huis ten Bosch' van Joris van der Haagen. Dat is in 1960 door koningin Juliana gekocht van een Nederlandse kunsthandelaar.

Er is inmiddels contact geweest met de erven van de oorspronkelijke eigenaar over teruggave van het schilderij. De Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau overlegt met de erven.

De commissie begon eind 2013 met een onderzoek naar de herkomst van tienduizenden kunstobjecten die behoren tot de zogenoemde Koninklijke Verzamelingen. De commissie benadrukt dat Juliana niet op de hoogte was van de herkomstgeschiedenis van het schilderij.

Wolkenhemel

Het schilderij Het Haagse Bos met gezicht op Paleis Huis ten Bosch toont een serie bomen met op de achtergrond het paleis onder een fraaie wolkenhemel. Het doek moest in 1942 door een Joodse verzamelaar worden afgestaan aan de roofinstantie Lippmann, Rosenthal & Co in Amsterdam. Na omzwervingen kwam het na de oorlog terecht bij een Nederlandse kunsthandel waar koningin Juliana het in 1960 kocht.

Joris Abrahamszoon van der Haagen leefde van 1615 tot 1669 en is vooral bekend door zijn landschapsportretten. Hij werkte met tijdgenoten als Paulus Potter (De stier van Potter) en de Rotterdamse koopman en schilder Ludolf de Jongh. Van der Haagen groeide op in Arnhem en verhuisde op 24-jarige leeftijd naar Den Haag, waar hij naam maakte bij het Haagse schildersgilde.

Het Rijksmuseum in Amsterdam heeft een aantal werken van Van der Haagen in de collectie, waaronder Landschap met baders, Gezicht op de Elter Berg en Landschap met visser en kruisnet.

Roof

De commissie verrichtte het onderzoek in opdracht van koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Doel was vast te stellen of er kunstwerken in de collectie van de koninklijke familie zijn die zijn verkregen door roof, confiscatie, gedwongen verkoop of andere verdachte omstandigheden. Het gaat daarbij om de periode van het begin van het naziregime in Duitsland in 1933 tot en met het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945.

Uit het onderzoek bleek dat het overgrote deel van de kunstwerken al ver voor 1933 tot de Koninklijke Verzamelingen behoorde. Bij de sinds 1933 verworven kunstwerken werden op een uitzondering na geen aanwijzingen voor roof, confiscatie of gedwongen verkoop gevonden.

Het omstreden schilderij dat de koninklijke familie in bezit heeft, wordt beheerd door de Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau. Doel van deze stichting, die in 1972 door koningin Juliana is opgericht, is het verkrijgen en beheren van objecten of collecties die een link hebben met de geschiedenis van het koninklijk huis. De zogeheten Koninklijke Verzameling bestaat uit tienduizenden objecten.

Koningin Máxima is sinds 1 mei 2013 voorzitter van het bestuur van de stichting. Die gaf in 2013 ook de opdracht om onafhankelijk onderzoek uit te voeren naar de herkomst van de kunstvoorwerpen die sinds 1933 tot de zogeheten Koninklijke Verzamelingen behoren.

De directeur en de staf van het Koninklijk Huisarchief beheren de museale collecties van de stichting. Het gaat onder meer om familieportretten, portretminiaturen en vele andere (kunst-)historische objecten. Delen hiervan zijn in langdurig bruikleen bij onder meer Paleis Het Loo Nationaal Museum in Apeldoorn en het Rijksmuseum in Amsterdam.

De voorwerpen uit de Koninklijke Verzamelingen zijn een paar keer per jaar te zien in een virtuele tentoonstelling.

Paul Bril

Bij het schilderij 'Landschap van de heilige Hubertus' van Paul Bril bestaat nog enige onduidelijkheid. Het werd in 1948 gekocht van de Stichting Nederlandsch Kunstbezit.

In de diverse beschikbare bronnen konden geen onregelmatigheden worden gevonden. De archieven geven echter geen uitsluitsel over wie voor eind 1939, begin 1940 eigenaar van het schilderij was, blijkt uit het onderzoek. Wel bleek dat het schilderij in ieder geval al voor de bezetting van Nederland in mei 1940 in bezit was van een Nederlandse kunsthandelaar. Die verklaarde na de oorlog dat het om een volkomen vrijwillige verkoop ging.

Bron: RVD/ANP

Meer over

Dit artikel zit in de dossiers: