BlauwBloed--overlayTop BlauwBloed--overlayBottom BlauwBloed--overlayHeader BlauwBloed--overlayLeft BlauwBloed--overlayOrange Icon--npo Icon--EO Icon--tag Icon--search Icon--menu Icon--close Icon--image Icon--photo Icon--audio Icon--video Icon--play Icon--instagram whatsapp instagram-with-circle Icon--mail twitter twitter-with-circle facebook facebook-with-circle Icon--rss clock

De afstand tussen vorst en volk

Of ‘de zoen van Amsterdam’ écht wel zo spontaan was of zorgvuldig in scène gezet zullen we wellicht nooit weten. Feit is dat Beatrix op die Koninginnedag 1988 in de Jordaan maximaal benaderbaar was. Werd de afstand tussen vorst en onderdaan in de loop der jaren kleiner of – mede om veiligheidsredenen – juist groter? Over handen schudden en zwaaien, dreiging en dranghekken.

Het is bijna een eeuw geleden dat koningin Wilhelmina, samen met haar dochtertje Juliana en wat entourage, een rondje ging schaatsen op de vijver bij Huis ten Bosch. Foto’s en filmbeelden vonden hun weg naar de pers en bereikten zelfs het buitenland. Wat een leuke, sportieve familie waren die Oranjes toch! Dat had die fotograaf die verdekt tussen de bomen stond opgesteld toch maar mooi geflikt.

De werkelijkheid was dat de koningin helemaal niet zo betrapt was als ze wilde doen voorkomen. Moeder en dochter wekten als volleerde acteurs de indruk dat ze geen camera’s in de buurt zagen of wensten – maar dat is nauwelijks aannemelijk. Foto- en filmapparatuur in die tijd kon je moeilijk over het hoofd zien, er moest een statief aan te pas komen – kortom, het was een heel gedoe. Ook gezien het enthousiasme waarmee de foto’s onder de aandacht van het publiek werden gebracht, mag veilig worden geconstateerd dat de koningin haar zegen over de film had gegeven.

Het mediageweld was toen qua omvang nog te overzien, er lagen nog betrekkelijk weinig fotografen met telelenzen in de bosjes. En gewone stervelingen wilden natuurlijk graag een glimp opvangen van de koninklijke familie, ze hadden nog geen handzame cameraatjes in de aanslag. Maar het journaille rukte op. Prinses Juliana en Prins Bernhard wisten tijdens hun huwelijksreis de pers nog met enige moeite te ontlopen, maar om vervelende confrontaties te voorkomen moesten duidelijke regels worden gesteld: in 1949 was de eerste afspraak met de pers een feit: een keer tijdens de vakanties foto’s maken en beelden draaien – voor de rest rust.

Afblazen

Ook het gepeupel dringt zich steeds meer op. Trouwens - soms lijkt de scheidslijn tussen pers en publiek ook niet meer duidelijk te trekken. De professionals en de amateur-verslaggevers die een blog bijhouden maar ook de gewone fans die hun foto’s alleen op facebook zetten – ze hebben allemaal baat bij een zo klein mogelijke afstand tot de royals. En die afstand lijkt soms te worden verkleind, maar kan ook zomaar weer groter worden.

Een verhoogd dreigingsniveau, welke aanwijzingen men daar ook voor heeft, leidt ook steevast tot grotere afstand. De Belgische koning en koningin, Filip en Mathilde, moesten het geplande pers-momentje vanuit hun ski-oord eerder dit jaar afblazen. ‘De verhoogde dreiging van een aanslag op leden van de koninklijke familie’ werd als reden gegeven. De weken daarvoor was het koningspaar steeds vergezeld van zware, bewapende beveiliging.

Als er een onwenselijke ontmoeting op de loer ligt kan de kloof ineens onoverbrugbaar zijn. Dat moest koningin Elizabeth ervaren toen ze in 2011 een (eerste) staatsbezoek bracht aan Ierland.  De ‘opperbevelhebber van het Britse leger’ was nadrukkelijk niet welkom en dat werd haar in alle toonaarden te verstaan gegeven. Langs de route die de koningin volgde, stond een indrukwekkend veiligheidscordon. De dubbele rijen dranghekken kregen een ironische betekenis: de publieke belangstelling was minimaal.

Zo grimmig gaat het er bij ons zelden aan toe. Maar toch: probeer als demonstrant – bij voorbeeld tegen de gasboringen – maar eens in de buurt van koning en koningin te komen, als zij een streekbezoek brengen aan Groningen. Dat valt waarachtig niet mee. Er kunnen veertig goedwillende mensen staan die zielsgelukkig worden als ze de koning een hand mogen geven, maar als één van hen zich ontpopt als boze actievoerder en een spandoek ontrolt, is het paniek in de tent. Dan kun je maar beter één lijn trekken.

Zwaaien

‘Voor een koning zijn alle onderdanen gelijk, omdat de grondwet nu eenmaal de basis is van zijn aanstelling’, schreef koningshuiskenner Jutta Chorus in 2013 in NRC Handelsblad.  ‘Hij laat zijn voorkeuren achterwege. Er kleeft een gevaar aan een koning die zijn onderdanen persoonlijk benadert. Hij is willekeurig en selectief. Op korte termijn levert hem dat sympathie op, op de langere termijn scheve ogen. Tegenover iedere uitgestoken hand staat namelijk een afwijzing.’

Zwaaien is natuurlijk de ultieme oplossing, zowel voor vorst als volk. De royal kan het lekker algemeen houden, het publiek keert tevreden huiswaarts – niemand kan ontkennen dat de koning(in) naar hem of haar heeft gezwaaid. Maar dat moet dan ook wel gebeuren. Willem-Alexander was nog maar een paar maanden koning, en zijn moeder had bij de troonswisseling no zó het belang van ‘even wuiven’ onder zijn aandacht gebracht, maar toch vergat hij tijdens een vaartocht in de zomer van 2013 te zwaaien naar schoolkinderen die verwachtingsvol op de kade stonden. De teleurstelling was zo groot dat de koning zich genoodzaakt zag, zijn excuses aan te bieden.

Ongeorganiseerd

Qua ontspannenheid in de relatie tussen koning en onderdaan zijn de Scandinaviërsmoeilijk naar de kroon te steken. Geen hysterische toestanden en evenmin draconische veiligheidsmaatregelen. Toen koningin Margrethe van Denemarken 75 jaar werd maakte ze een rijtoer door Kopenhagen. Een daar wonende Nederlandse schreef op haar blog: ‘En we stonden er bovenop. Toch wel heel bijzonder dat dat nog kan! Dat het publiek in goede banen leiden zo ongeorganiseerd ging en dat er geen dranghekken waren…Het publiek stond ongelooflijk dicht bij de koets – ik kon haar bijna een handje geven (ze had het alleen helaas te druk met zwaaien).’

 

Blauw Bloed / AV

Het laatste nieuws in je mailbox!

Schrijf je in en ontvang elke vrijdag de nieuwsbrief van Blauw Bloed!