BlauwBloed--overlayTop BlauwBloed--overlayBottom BlauwBloed--overlayHeader BlauwBloed--overlayLeft BlauwBloed--overlayOrange Icon--npo Icon--EO Icon--tag Icon--search Icon--menu Icon--close Icon--image Icon--photo Icon--audio Icon--video Icon--play Icon--instagram whatsapp instagram-with-circle Icon--mail twitter twitter-with-circle facebook facebook-with-circle Icon--rss clock

Uitgebreid: Gevoelige toespraken in Canada en de VS

Zevenentwintig jaar na dato moet je goed speuren om te achterhalen waar het überhaupt over ging, maar in mei 1988 zorgde een toespraak van koningin Beatrix in Canada voor een klein relletje. Samen met prins Claus toerde ze maar liefst anderhalve week door het land. Koning Willem-Alexander en koningin Máxima hebben slechts drie dagen uitgetrokken voor het land waar Nederland een bijzondere band mee heeft.

Van 27 tot 29 mei brengen koning Willem-Alexander en koningin Máxima een staatsbezoek aan Canada. Vervolgens gaan ze, nu ze er toch zijn, een paar dagen naar de Verenigde Staten. Wat er in de loop der jaren ook is veranderd – de band tussen de Oranjes en Canada (oorlog, Margriet, de vele Nederlandse immigranten) is nog steeds hecht. Dat klinkt als een cliché van de eerste orde, en dat is het ook.

Nog even naar dat incidentje in 1988, zo onschuldig dat je er achteraf alleen maar om kunt glimlachen. Maar destijds gaf het de hofhouding, de verantwoordelijke ambtenaren en het meereizende journaille heel wat werk c.q. afleiding. Het koninklijk gezelschap doortrok Canada van oost naar west en op alle stopplaatsen was er ruimschoots aandacht voor de enthousiaste Nederlandse gemeenschap. Die was, waar je ook kwam, overal rijk vertegenwoordigd. De sfeer tijdens zo’n ontvangst was lekker los. Zo slaagde een oudere ex-Nederlander er in Halifax, Nova Scotia, in ‘zijn’ koningin een zoen te geven. Het ging als een lopend vuurtje door de zaal (‘Hoe vind je die? Lamers gave her a kiss!’).

Cultuurloos
In de Franssprekende provincie Québec bleek men intussen met verbazing en verontwaardiging te hebben geluisterd naar de toespraak die Beatrix hield voor het nationale parlement. Ze had het bestaan, lovende woorden te wijden aan het Durham-rapport. Nou en? zou je denken. Maar dat dachten de Franssprekende Canadezen allerminst. Want lord Durham had er anderhalve eeuw eerder voor gepleit dat de Franse ‘cultuurloze’ minderheid zou opgaan in de Engelssprekende minderheid. Niet dat de Koningin dat aspect had genoemd maar ze had toch moeten weten dat deze meneer Durham een tikje moeilijk lag. Er werden zelfs excuses geëist, maar daar hoefden ze natuurlijk niet op te rekenen. Een kleine handreiking wilde ze wel doen – Beatrix week in een volgende speech lichtjes af van de geschreven tekst. ‘Het is waar dat het naast elkaar bestaan van twee officiële talen het bestuur van het land in administratieve zin compliceert.’ stond in de geschreven versie. Dat laatste werd veranderd in ‘kan compliceren.’ Een subtiele aanpassing, waar een goed verstaander vast wel mee uit de voeten kon.

Ferme taal
Van een heel ander kaliber was de geruchtmakende toespraak die Koningin Juliana in 1952 hield voor het Amerikaanse Congres. De pacifistische taal werd aan het thuisfront niet door iedereen gewaardeerd.
Overigens: toen werd nog eens de tijd genomen voor een staatsbezoek - maar liefst drieënhalve week ruimden Juliana en Bernhard in voor een rondreis door de VS en Canada. Het was de tijd van de Koude Oorlog en Nederland was een trouwe bondgenoot van Amerika. In eigen land was zich een andersoortige crisis aan het ontwikkelen: de invloed van Greet Hofmans (die inmiddels op last van prins Bernhard niet meer op Soestdijk mocht komen; de affaire zelf zou pas vier jaar later escaleren) veroorzaakte spanningen in de regering. Diezelfde regering zag graag dat de koningin ferme taal sprak, geheel in lijn met de verhoudingen zoals die lagen: Rusland en het communisme versus Amerika en alle andere vrijheidslievende landen. In die lijn zouden ook de speeches moeten zijn. Maar Juliana dacht daar heel anders over; kiezen tussen Amerika en Rusland was een keus tussen ‘twee extremen’. We konden ons beter sterk maken voor wereldvrede.

Iemand die van dichtbij meemaakte hoe dat ging met die toespraken was de legendarische columnist en journalist Jerome Heldring (1917 – 2013), toentertijd werkzaam op het Nederlands Informatiebureau in New York. In 2002 werd hij geïnterviewd door het Historisch Nieuwsblad, waar hij op de vraag hoe het zat met die koninklijke toespraken, het volgende antwoordde: ‘Toen ik in Amerika kennis nam van de redevoeringen die de koningin in Londen en Parijs had gehouden, vond ik die erg zweverig. Ik dacht: dat kan niet in Amerika, Amerikanen houden daar niet van, die willen boter bij de vis.’ Samen met de toenmalige ambassadeur begon hij toen concept-redevoeringen te schrijven.

Vrij bevlogen

De koningin heeft haar eigen teksten geschreven, ‘hoewel ik in sommige redevoeringen uiteindelijk wel stukken herkende die ik had aangeleverd’, aldus Heldring. De rest is bekend. Minister Stikker van Buitenlandse Zaken kwam, zo gaat het verhaal, bij de koningin met de woorden: ‘Hier zijn de concepten.’  Waarop Juliana een la opentrok en zei: ‘Ik heb mijn redevoeringen al gemaakt.’ De regering maakte groot misbaar, maar de koningin gaf geen krimp. Het was óf haar eigen toespraken houden óf thuisblijven. De regering is toen maar overstag gegaan.

Tijdens haar speech voor het Congres werd de koningin maar liefst 8 keer onderbroken door applaus. Heldring verklaarde dat als volgt: ‘Juliana was een vrij jonge vrouw – ze was 43 – die vrij bevlogen sprak. Kennelijk waren haar toehoorders onder de indruk van haar oprechtheid. Ze was in elk geval geen stijve hark. (…) Ik dacht dat de Amerikanen niets zouden voelen voor de zweverige ideeën van de koningin. Maar blijkbaar luisteren mensen niet zo kritisch. Juliana’s bezoek was een groot succes. Voor de publiciteit van Nederland was het gunstig, ook al was het niet wat het kabinet zich ervan had voorgesteld. Achteraf kun je zeggen dat het verstandig is geweest dat het kabinet de vorstin haar gang heeft laten gaan.’

In minstens één opzicht treedt koning Willem-Alexander in de voetsporen van zijn moeder en grootmoeder: al in het begin van zijn ambtstermijn reist hij naar Canada en de VS. Een onderstreping van de onverwoestbare vriendschappelijke banden tussen de landen aan weerszijden van de oceaan. Of Willem-Alexander het Congres zal toespreken, is nog even afwachten – de Rijksvoorlichtingsdienst heeft daarover nog geen mededeling gedaan. Het bezoek aan de VS is, in tegenstelling tot dat aan Canada, ‘slechts’ een officieel bezoek. Dat zou een reden kunnen zijn om het Congres niet op te nemen in de agenda – maar het hoeft ook geen reden te zijn om weg te blijven.


Blauw Bloed, AV

Het laatste nieuws in je mailbox!

Schrijf je in en ontvang elke vrijdag de nieuwsbrief van Blauw Bloed!