Wat is de mediacode precies en wat gebeurt er als je deze niet naleeft?

“De mediacode heeft de koning opgesteld in 2005 samen met toenmalig directeur van de RVD", zo vertelt Justine Marcella ons. Het doel? Zijn privacy beschermen. "Van zichzelf maar ook andere leden van de koninklijke familie. Dat betekent dat alles wat privé is, dat wij daar niets over mogen publiceren." Justine geeft een handig voorbeeld. "Stel, mijn buurvrouw ziet de koningin op straat dan mag ze er wel een foto van maken, maar ik mag deze, als koningshuisjournalist, niet publiceren op mijn Instagram bijvoorbeeld."

Wat als je de mediacode schendt?

Wat zijn dan de gevolgen als je dan wel die ene foto plaatst? Volgens Justine zit daar echt wel de crux in de mediacode. "In de onderste alinea staat dat als de koning vindt dat de privacy is geschonden, we uitgesloten worden voor accreditatie. Dat betekent dat je uitgesloten wordt van koninklijke evenementen. Daarmee kan de koning iemand, waarvan het volgen van het koningshuis zijn of haar werk is en zijn inkomen ook, eigenlijk ook werkloos maken zonder tussenkomst van een rechter. Daar wringt een beetje de schoen tussen de wens van de koning en de wens van de media."

Tekst gaat hieronder verder.

• Koning Willem-Alexander reageert op gedeelde foto van prinses Alexia en zanger Antoon

  Klik hier

Belletje van de Rijksvoorlichtingsdienst

Je wordt niet meteen uitgesloten voor werkbezoeken en dergelijke. Vaak word je als media eerst gebeld of je een foto offline wil halen. "Ook een doorklik naar een website waar de foto’s wel staan, mag officieel niet", duidt Justine. Als je dat wel doet, krijg je vaak een belletje zo vertelt de verslaggever. “Er volgen niet meteen represailles, tenzij je echt over de grens gaat. Maar je krijgt wel een belletje, kan dit onmiddellijk verwijderd worden want… Ik zie ook dat de RVD aan het zoeken is van hoe moeten we hier nu mee omgaan? Want soms is dat best wel lastig: is dit nu nieuws of is dit alleen maar schending van de privacy?"

Lees verder onder de foto.

Naar de rechter

Officieel oordeelt de rechter over deze kwestie en daar is in het verleden ook wel uitspraak door gedaan. "We hebben ooit gehad dat de Nieuwe Revue foto’s heeft gemaakt van nog een vrij jonge prinses Amalia op het hockeyveld. Daar heeft de rechter gekeken naar wat weegt nu zwaarder: het recht op privacy of het recht op vrije nieuwsgaring? Is een kleine prinses die hockey speelt op zaterdag nieuws? Nee, dus daarom is de Nieuwe Revue veroordeeld over die publicatie.”

Justine Marcella

Soms is dat best wel lastig: is dit nu nieuws of is dit alleen maar schending van de privacy?

Maar dat gebeurt lang niet altijd. Justine haalt een voorbeeld aan van een foto van de koning die aan het paardrijden was op het strand. "Ik vond dat wel nieuws want we weten natuurlijk dat prinses Beatrix en prinses Amalia graag paardrijden, maar van de koning wisten we dat niet echt. Ik heb gebeld en dat mocht niet van de RVD. Maar tegelijkertijd stond de foto wel in een ander tijdschrift zonder dat daar maatregelen aan vast zaten. Zij waren nog steeds welkom op die fotosessies."

Recht op privacy, hoe zit dat?

"Het blijft een beetje gek", zegt Justine. "Iedereen heeft in Nederland recht op privacy. Ook een koning, een BN’er, iedereen. En de rechter zegt ook, daar zijn allerlei uitspraken over, mensen die in de publieke belangstelling staan moeten iets meer dulden qua inbreuk van hun privacy dan mijn buurvrouw bijvoorbeeld. Het hoort er een beetje bij", stelt de koningshuisdeskundige. "Ik vind echt dat wij als journalisten een eigen verantwoordelijkheid hebben. Je krijgt tijdens je opleiding vier jaar les in ethiek; wat doe je wel en wat doe je niet?"

Justine Marcella

Mensen die in de publieke belangstelling staan moeten iets meer dulden qua inbreuk van hun privacy dan mijn buurvrouw.

'Braafste jongetje van de klas'

Justine noemt de mediacode juridisch gezien een gedrocht. "Het is niet iets wat wij [journalisten, red.] moesten ondertekenen. Het verscheen in een keer." Misschien moeten we het gewoon zien als de wens van de koning, zo vertelt de deskundige verder. "We snappen allemaal heel goed dat als je drie jonge dochters hebt, dat je denkt: kom er niet aan. Maar we zijn wel in Nederland en ik denk dat de Nederlandse journalistiek echt wel heeft bewezen dat we niet lijken op de royalty pers in bijvoorbeeld Frankrijk, Engeland of Italië. Wij zijn echt het braafste jongetje van de klas. Met als voorbeeld de eerste foto van prinses Beatrix en prins Claus, in eerste instantie wilde de Nederlandse media die foto niet eens plaatsen uit gezagsgetrouwheid. We zijn best heel netjes."

• Terug in de tijd: op zoek naar de mysterieuze vriend van prinses Beatrix

  Klik hier

Beeld: ANP