Ga naar submenu Ga naar zoekveld

Vier koninginnen (2): Anna Paulowna

19 juni 2022 · Leestijd 5 min

Ze had kunnen trouwen met Napoleon, met de broer van de Oostenrijkse keizer en met de neef van de Franse koning. Maar de Russische Anna Paulowna (1795-1865) koos voor de Nederlandse Prins van Oranje: Willem. Ze bracht niet alleen glamour naar het Nederlandse Hof, maar introduceerde er ook het Russische temperament.

22 december 1815 moet een spannende dag zijn geweest voor Anna Paulowna. Op die dag arriveerde de Nederlandse erfprins Willem in Sint-Petersburg met in zijn bagage een verlovingsring ter waarde van 160.000 gulden. De twintigjarige Anna had Willem nog nooit gezien, maar het doel van zijn bezoek was duidelijk: hij kwam een aanzoek doen. Dat had Willem afgesproken met Anna's broer, tsaar Alexander I, maar Anna had zelf ook inspraak en kennelijk beviel de prins uit het verre Nederland goed. Hij was misschien niet heel aantrekkelijk, maar hij gedroeg zich beschaafd en hij had in de oorlog tegen Napoleon militaire successen behaald. Ook Willem was tevreden: Anna zag er mooier uit dan op een portret dat hij van haar had gezien.

Anna was in 1795 geboren als dochter van tsaar Paul I en Maria Fjodorovna. Catharina de Grote was haar grootmoeder. Anna groeide op Sint-Petersburg waar ze Frans, Duits, natuurkunde en wiskunde leerde. Toen ze zes jaar was, werd haar vader vermoord. Haar oudste broer Alexander volgde hem op. Het was deze broer die bevriend was met de Nederlandse erfprins, Anna's toekomstige bruidegom. Het huwelijk werd nog geen twee maanden na de eerste ontmoeting gesloten. Voor Anna was de belangrijkste voorwaarde dat ze haar Russisch-orthodoxe geloof kon behouden. In Rusland was ze al begonnen met Nederlandse lessen, maar die hadden haar niet helemaal voorbereid op de Nederlandse cultuur. De band tussen volk en vorstenhuis was hier anders dan ze in haar vaderland gewend was. In Alphen aan den Rijn wilde de plaatselijke bevolking de koets trekken waar Anna en Willem inzaten. Anna wist niet wat haar overkwam en verschool zich angstig in de armen van haar echtgenoot.

Lees verder onder de afbeeldingen.

Afbeelding 1
Dit portret van Anna werd rond 1824 geschilderd door Francois-Joseph Kinsoen. In 1824 kreeg Anna haar vijfde kind en reisde ze naar Sint-Petersburg.
Afbeelding 3
Anna bewonderde de krijgsmoed van haar echtgenoot. Tijdens de Tiendaagse Veldtocht (1831) stuurde ze Willem dit portret. Linksboven staat geschreven: ‘Plutôt une cabane avec mon Guillaume que de souscrire au dèshonneur’. (Liever in een hut met mijn Willem dan onderwerping aan de schande’. Het is geschilderd door Cornelis Kruseman.

Anna bleef in haar hart een Romanov en hield vast aan Russische gebruiken, zoals dagelijks baden. In Paleis Kneuterdijk moest het personeel slepen met emmers heet water en ijshompen breken voor Anna's Russische badritueel. In verschillende paleizen kwam een Russisch-orthodoxe kapel. Ook allerlei voorwerpen die Anna uit Rusland had meegenomen moesten de heimwee naar haar vaderland wegnemen. Anna's uitzet bestond uit honderd grote kisten vol meubels, vazen, serviezen, juwelen en linnengoed. Maar ondanks alles bleef het verlangen naar haar vaderland. Pas in 1824 zag Anna Sint-Petersburg terug. Inmiddels was ze moeder van vijf kinderen, van wie de vierde, Casimir al was gestorven voor zijn eerste verjaardag. Ze sprak vol vertedering over haar drie zonen en dochter. Willem noemde ze een gezond beertje en Sophie een klein katje. Maar tijdens de Rusland-reis, die een jaar zou duren, bleven de kinderen thuis.

Het huwelijk met Willem was meestal harmonieus, maar kende ook moeilijke tijden. Anna had last van zenuwen en reageerde haar heimwee op haar man af. Willem schreef hierover: 'Ik bemerk bij haar veel nervositeit, meer dan slechte bedoelingen, en een onjuist oordeel als gevolg van deze geïrriteerde zenuwen.' Of Anna wist van zijn buitenechtelijke contacten is onbekend.

Lees verder onder de afbeeldingen.

Afbeelding 5
In 1840 wordt Anna's echtgenoot Willem ingehuldigd als koning Willem II. Anna is te zien in het midden van het schilderij. Ze is herkenbaar aan het hermelijnbont waarmee haar mantille en haar hofmantel zijn afgezet. Ze draagt een diadeem met parels en diamanten.
Afbeelding 2
Anna hield van gala’s en bals. In 1845 verscheen ze op een gala, verkleed als Margherite d’Anjou, de echtgenote van de Engelse koning Hendrik VI. Het schilderij is van de hand van Jean Chrétien Valois.

In 1840 volgde Willem zijn vader op. Tijdens zijn regering bloeide het hofleven en kon Anna volop genieten van haar status als koningin. Ze liep kaarsrecht, droeg chique jurken en had een aangename stem. Maar ze maakte zich steeds meer zorgen over de gezondheid van haar man. Willem werd lichamelijk steeds zwakker, maar weigerde meer rust te nemen. Hij stierf op 56-jarige leeftijd. Anna leek in niets meer op de koele vrouw voor wie veel mensen haar hielden. Ze gilde en stortte zich op het levenloze lichaam van haar man en de achttien dagen dat Willem stond opgebaard zat ze elke dag een uur bij hem.

Lees verder onder de afbeelding.

Afbeelding 4
Drie jaar na het overlijden van Willem II schilderde Jan Adam Kruseman dit portret van Anna. Anna draagt een weduweknap met een zwarte sluier en kijkt met een verdrietige blik naar haar man.

De laatste jaren van haar leven trok Anna zich meer en meer terug uit het publieke leven. Haar zoon Alexander was in 1848 overleden, haar dochter Sophie woonde in het buitenland en zoon Hendrik was ook weinig in Nederland. De relatie met haar oudste zoon Willem was gespannen en ze kon niet goed overweg met de nieuwe koningin Sophie. Bovendien waren er financiële problemen, na het overlijden van Willem bleek pas hoeveel schulden hij had gemaakt.

Anna stierf in 1865, op zeventigjarige leeftijd. Haar naam wordt nog regelmatig genoemd als het gaat over de Oranje-juwelen. Een grote aquamarijn die nu gedragen wordt als strikbroche is waarschijnlijk afkomstig uit haar collectie, net als de middelste saffier uit het saffierdiadeem. En het pareldiadeem is geïnspireerd op het diadeem dat Anna droeg tijdens de inhuldiging van Willem II.

Vier weken lang gaan we op zondag terug in de tijd met de echtgenotes van koning Willem I, koning Willem II en koning Willem III. In het eerste deel van onze serie 'Vier koninginnen' staat Wilhelmina van Pruisen (1774-1837) centraal.

Vier koninginnen

Momenteel wordt er hard gewerkt aan vier biografieën over de vier Nederlandse koninginnen in de negentiende eeuw. Het is een vervolg op het project van de drie biografieën die in 2013 verschenen over koning Willem I, koning Willem II en koning Willem III. Hun echtgenotes zijn altijd in de schaduw gebleven, maar verdienen natuurlijk ook aandacht. Hadden zij politieke invloed? Hoe zagen zij hun taak? Hadden ze een gelukkig huwelijk? Op welke manier waren ze betrokken bij de opvoeding van de troonopvolger? Alpita de Jong, Petra van Langen, Leonieke Vermeer en Monica Soeting duiken de geschiedenis in en hopen over een paar jaar hun biografieën te presenteren.

Tekst: Simone Lamain / Beeld: Koninklijke Verzamelingen, Den Haag

Misschien ook wat voor jou

Blauw Bloed nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang elke vrijdag het laatste royaltynieuws in je mailbox.

E-mailadres

Lees ook onze privacyverklaring.

--:--