Prins Bernhard en de Lockheed-affaire
Oranje-schandalen
Leestijd: 4 minDoor Renée Prenger
Oranje-schandalen
Leestijd: 4 minDoor Renée Prenger
In de tweede aflevering van 'Koninklijke Kwesties' – een drieluik van het programma 'Andere Tijden' – staat de Lockheed-affaire rond prins Bernhard centraal. Wat gebeurde er precies? Wij zetten de gebeurtenissen voor je op een rij.
Na zijn inzet in de Tweede Wereldoorlog stond prins Bernhard bekend als oorlogsheld. Als echtgenoot van de koningin zette hij zich bovendien in om het Nederlandse bedrijfsleven op de kaart te zetten. Het huwelijk van Juliana en Bernhard kende echter de nodige uitdagingen, zoals Bernhards buitenechtelijke affaires, de komst van gebedsgenezeres Greet Hofmans én de Lockheed-affaire.
In 1976 raakte prins Bernhard in opspraak omdat hij ervan werd verdacht steekpenningen te hebben aangenomen van de Amerikaanse vliegtuigfabrikant Lockheed in ruil voor zijn steun bij de promotie van hun vliegtuigen. Naar verluidt zou hij begin jaren zestig voor een bedrag van 1,1 miljoen Amerikaanse dollar steekpenningen hebben ontvangen. Steekpenningen zijn illegale betalingen of geschenken die worden gegeven in ruil voor een bepaalde handeling.
Lees verder onder de foto.
Dit omkoopschandaal kwam aan het licht in 1975, toen een Amerikaanse senaatscommissie stuitte op aanwijzingen voor grootschalige omkoping door vliegtuigfabrikanten. Daarbij viel ook de naam van prins Bernhard. Dat juist hij hierbij betrokken zou zijn, was voor velen nauwelijks te bevatten. Aanvankelijk namen de media de berichtgeving dan ook niet direct serieus, ondanks de beschikbare aanwijzingen. In februari 1976 bevestigde de directeur van Lockheed dat er betalingen waren gedaan aan een Dutch high official, waarna de zaak in een stroomversnelling raakte.
Lees verder onder de foto.
Bernhard beschikte, als prins-gemaal en militair, over veel invloed. De Amerikaanse vliegtuigfabrikant Lockheed zou die invloed graag hebben benut om de verkoop van zijn vliegtuigen te bevorderen. Prins Bernhard werd ervan verdacht zijn positie te hebben aangewend om de toestellen onder de aandacht van de Nederlandse overheid te brengen. De onthullingen zorgden destijds voor een grote schok in Nederland. Bernhard zelf ontkende de beschuldigingen. Het kabinet-Den Uyl riep daarop een onderzoek in het leven en stelde de Commissie van Drie aan. Die sprak met de prins en liet accountants onderzoek doen naar zijn vermogen.
In augustus 1976 werden de bevindingen van het onderzoek naar prins Bernhards betrokkenheid live op televisie en radio bekendgemaakt. De conclusies waren ernstig. Prins Bernhard zag zich genoodzaakt zijn militaire functies neer te leggen en mocht niet langer in het openbaar in militair uniform verschijnen, al werden daarop bij bijzondere gelegenheden uitzonderingen gemaakt. Ook zijn functies in het bedrijfsleven moest hij neerleggen. Uiteindelijk zag premier Joop den Uyl af van een strafrechtelijk onderzoek, mede uit vrees dat koningin Juliana anders zou moeten aftreden en een constitutionele crisis zou kunnen ontstaan. Den Uyl gaf daarbij aan dat een strafrechtelijk onderzoek, en zeker strafvervolging van Bernhard, "ernstige gevolgen zou kunnen hebben voor de positie van het staatshoofd".
Lees verder onder de foto.
Na zijn overlijden in 2004 publiceerde De Groene Amsterdammer een reportage met daarin een reeks interviews die prins Bernhard gaf aan journalist Martin van Amerongen, die in 2002 overleed. Zoals afgesproken werden de interviews pas na Bernhards overlijden openbaar gemaakt. Daarin zei hij over de Lockheed-affaire: "Van dat miljoen heb ik trouwens het grootste deel al mijn leven niet gezien en de rest heb ik weggegeven. Maar dat maakt voor de geschiedenis allemaal niet meer uit. Ik heb mij verzoend met het feit dat straks het woord Lockheed op mijn grafsteen gebeiteld zal staan."
Lees verder onder de foto.
Door de affaire kwamen de verhoudingen binnen het koninklijk gezin onder spanning te staan. De prins verloor steun en status aan het hof, wat hem frustreerde. Ook nam zijn kritiek op het koningshuis toe, onder meer in de media. Dat zette zijn relatie met onder anderen zijn oudste dochter Beatrix, die in 1980 haar moeder zou opvolgen als koningin der Nederlanden, verder onder druk.
De tweede aflevering uit het drieluik is zaterdag 2 mei te zien om 20:25 uur op NPO 2.
Wat zou jij posten als je voor een dag het Instagram-account van de koning zou overnemen of wat zou je als eerste doen als je wakker wordt in een paleis? Laat je fantasie de vrije loop met deze vragen en ga in gesprek over de Oranjes en koninklijke kwesties.
Beeld: ANP
