Dít maakt de monarchie in Jordanië zo bijzonder
Historie
Leestijd: 4 minDoor Arie Benschop
Historie
Leestijd: 4 minDoor Arie Benschop
Een bijzondere week voor kroonprins Hussein van Jordanië: hij vierde zijn 32ste verjaardag en het is 17 jaar geleden dat hij op 2 juli 2009 officieel werd benoemd tot kroonprins van het koningshuis van Jordanië. Een mooi moment om in de bijzondere ontstaansgeschiedenis van deze relatief jonge monarchie in Jordanië te duiken en uit te zoeken wat deze monarchie zo bijzonder maakt.
Het Jordaanse koningshuis is een monarchie in het Hasjemitische Koninkrijk Jordanië. Hasjemitisch verwijst naar Hasim ibn Abd Manaf, die leefde in de 5e eeuw na Christus, de overgrootvader van de profeet Mohammed. De familie stamt dus volgens de overlevering af van de profeet Mohammed. Die afkomst is voor de dynastie belangrijk, omdat het een historisch en religieus fundament geeft aan hun positie. Ondanks deze eeuwenoude afstamming is de Jordaanse monarchie relatief jong en kennen we die pas sinds de vorige eeuw in z'n huidige vorm.
Na de Eerste Wereldoorlog (1914–1918) viel het Ottomaanse Rijk uiteen en kwamen grote delen van het Midden-Oosten onder Brits en Frans gezag te staan. Groot-Brittannië zocht naar een leider voor het huidige Jordanië, wat toen Transjordanië heette, met gezag én regionale afkomst. In 1921 werd prins Abdullah tijdens de Cairo Conference naar voren geschoven als bestuurder van Transjordanië. Prins Abdullah kwam niet uit Transjordanië zelf, maar uit de Hasjemitische familie van de Hejaz. Hejaz is een regio aan de westkust van Saoedi-Arabië. Hij was een zoon van Hussein bin Ali, de sharif (heerser) van Mekka, die tijdens de Eerste Wereldoorlog een grote rol speelde in de Arabische opstand tegen het Ottomaanse Rijk. Zo begon de monarchie zoals we die nu kennen in Jordanië vorm te krijgen.
Lees verder onder de foto.
Na de Eerste Wereldoorlog veranderde de machtskaart van het Midden-Oosten in snel tempo. De Hasjemieten verloren in deze jaren hun positie in de Hejaz, terwijl Groot-Brittannië juist op zoek was naar betrouwbare leiders om nieuwe gebieden zoals het huidige Jordanië, te besturen. In die situatie trok Abdullah begin jaren 20 naar het gebied ten oosten van de Jordaan. De Britten zagen in hem iemand met naam, status en een goede afkomst, en zo werd hij in 1921 aangewezen als emir van Transjordanië. Transjordanië werd bestuurlijk apart gezet, maar bleef nog wel onder Britse invloed vallen. In de jaren daarna bouwde Abdullah aan staatsstructuren en aan een bestuur dat de basis vormde voor een zelfstandig land.
De volgende belangrijke stap kwam na de Tweede Wereldoorlog. In 1946 werd Transjordanië onafhankelijk en werd prins Abdullah officieel koning Abdullah I. Het land heette toen officieel het Hasjemitisch Koninkrijk Transjordanië, en later werd dat het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië. De monarchie in Jordanië ontstond dus enerzijds door Britse invloed op het gebied en anderzijds door een familie die eeuwenoude papieren heeft in deze regio. Dit contrast tussen aan de ene kant een eeuwenoude afkomst en aan de andere kant Westerse invloed na de Tweede Wereldoorlog maakt het ontstaan van de monarchie in Jordanië zo bijzonder.
Lees verder onder de foto's.
Legitimiteit en afkomst spelen dus een grote rol bij de Jordaanse koninklijke familie. Het koningshuis verwijst daarom ook vaak expliciet naar de Hasjemitische afkomst, vooral in officiële contexten. Dat zie je terug in toespraken en teksten die namens de koning en kroonprins worden verspreid, maar ook in protocollaire omschrijvingen zoals ‘het Hasjemitische koninkrijk Jordanië’ en ‘de Hasjemitische familie’. Bij nationale herdenkingen en staatsmomenten wordt die historische lijn vaak nog eens benadrukt.
Koning Abdullah I zou uiteindelijk tot zijn dood in 1951 regeren over Jordanië. Hij werd opgevolgd door Talal bin Abdullah, die maar een jaar op de troon zou zitten. Hij werd in 1952 gedwongen tot aftreden wegens gezondheidsredenen en werd opgevolgd door Hoessein bin Talal, die koning van Jordanie was tot 1999. Koning Hoessein werd in 1999 weer opgevolgd door de huidige koning van Jordanie, koning Abdullah II.
De Hasjemitische dynastie is dus stevig verbonden met het ontstaan van het moderne Jordanië in de twintigste eeuw. In een regio die vaak onrustig is, is stabiliteit heel belangrijk. Het koningshuis laat daarom regelmatig zien dat het meer wil zijn dan symbolisch alleen: het wil graag een familie zijn die het land vertegenwoordigt en waar het land op terug kan vallen. Dat verklaart ook waarom termen als ‘Hasjemitisch’ in Jordanië zo vaak opduiken. Ze verwijzen niet alleen naar afkomst, maar vooral naar legitimiteit. Wat de monarchie in Jordanie zo bijzonder maakt is het contrast tussen de eeuwenoude afstamming en de nog maar korte regeerperiode. Deze twee versterken elkaar en hebben elkaar nodig, al is het maar om de stabiliteit van de monarchie te waarborgen.
Beeld: ANP
