De Japanse keizer: van een goddelijke rol tot een symbolische functie
Historie
Leestijd: 4 minDoor Arie Benschop
Historie
Leestijd: 4 minDoor Arie Benschop
Volgende week brengt de Japanse keizer Naruhito een staatsbezoek aan Nederland. Dat is een mooie gelegenheid om eens in de geschiedenis van het Japanse keizerrijk te duiken. De Japanse keizer is de enige regerende keizer ter wereld. In dit artikel leggen we je uit hoe de rol van de keizer in de vorige eeuw in Japan ingrijpend veranderde.
De afgelopen honderd jaar regeerden vier verschillende keizers over Japan. De langst regerende keizer in die eeuw was keizer Hirohito. Hij regeerde van 1926 tot 1989 en speelde een grote rol tijdens de Tweede Wereldoorlog en in de jaren na de oorlog. Zijn oudste zoon, Akihito, volgde hem op en zat tot 2019 op de troon. In dat jaar volgde de huidige Japanse keizer, Naruhito, hem op.
Tekst gaat hieronder verder.
Volgens de overlevering stamt de Japanse keizer af van de stichter van Japan in 660 voor Christus. Deze eerste keizer Jimmu zou op zijn beurt afstammen van de zonnegodin Amaterasu, al zijn historici het er niet over eens over deze eerste keizer daadwerkelijk bestaan heeft. Daardoor werd de keizer lange tijd gezien als een goddelijk figuur. Dat betekent concreet dat de keizer ook ceremoniële taken vervult die verbonden zijn aan het shintoïsme, de oorspronkelijke religie van het land. Dit zijn shinto-rituelen, ook wel hofrituelen genoemd. Ook de traditionele jaartelling in Japan hangt samen met de keizer: een nieuw tijdperk begint bij een troonsbestijging en eindigt bij overlijden of abdicatie. Toen keizer Naruhito in 2019 aantrad, begon het Reiwa-tijdperk. Die naam betekent ‘orde en harmonie’.
Lees verder onder de foto's.
In de eeuwen die volgden werd de rol van de keizer steeds meer ceremonieel en lag de daadwerkelijke macht in Japan bij lokale krijgsheren, shogun genoemd. Dit veranderde in de tweede helft van de negentiende eeuw. In 1867 kwam keizer Meiji aan de macht en kwam hij in conflict met de shogun. Keizergezinde troepen wonnen dit conflict en trokken veel macht naar zich toe. In deze periode oriënteerde Japan zich steeds meer op het Westen en onderging het land een modernisering. Het land werd een belangrijke grootmacht, met aan het hoofd de keizer, die naast een politieke rol ook als een figuur van goddelijke afkomst werd gezien.
Lees verder onder de foto.
We maken een sprong in de tijd, naar het einde van de Tweede Wereldoorlog. In 1945 gaf keizer Hirohito een radiotoespraak waarin hij de capitulatie van Japan aankondigde. Daarmee kwam de oorlog voor Japan ten einde.
Het bleef niet bij deze ene radiotoespraak: een paar maanden later, begin 1946, gaf de keizer nóg een radiotoespraak waarin hij onder dwang van de Verenigde Staten afstand deed van zijn goddelijke status. Hij verklaarde tijdens de toespraak dat hij een ‘gewoon mens’ was en ontkrachtte het idee dat hij afstamde van hemelse of heilige machten. Japan kreeg ook een nieuwe grondwet, opgesteld onder toezicht van de bezettingsmacht, waarin de rol van de keizer opnieuw werd beschreven. Daarin stond dat de keizer ‘de eenheid van het land symboliseert’. Een ceremoniële rol dus, al bleef de keizer voor veel Japanners toch het staatshoofd met een goddelijke afstamming.
Lees verder onder de foto's.
Hoe werd deze verandering zichtbaar in de praktijk? De omgang met de keizer werd minder afstandelijk en hij kwam dichter bij de bevolking te staan. De keizer werd zichtbaarder en voerde steeds meer ceremoniële taken uit. Sommige religieuze aspecten bleven bestaan: zo voerde keizer Akihito verschillende rituelen uit ter voorbereiding op zijn abdicatie en bezocht hij rond zijn aftreden een Japanse tempel.
Tekst gaat hieronder verder.
Voor veel Nederlanders lag de rol van de keizer in de naoorlogse jaren nog gevoelig. Veel Nederlanders associeerden de keizer met de Japanse bezetting van Nederlands-Indië en de onderdrukking van Nederlanders in die periode. Tijdens een bezoek van Hirohito aan Nederland in 1971 was er dan ook protest tegen zijn komst. Sommige demonstranten kalkten daarbij het woord ‘oorlogsmisdadiger’ op een muur. Het bezoek van de keizer volgende week zal ongetwijfeld een stuk minder omstreden zijn.
Beeld: ANP
