De weergave van deze video vereist jouw toestemming voor social media cookies.
Toestemmingen aanpassenInternationale Vrouwendag
Leestijd: 5 minDoor Jeanine van Nieuwkoop - Steenhoven
Ruim honderd jaar lang waren drie vorstinnen hét gezicht van Nederland. In een wereld die grotendeels werd bestuurd door mannen, stonden de drie koninginnen ieder op hun eigen manier hun mannetje. Zij maakten stapje voor stapje de weg vrij voor hun opvolger en hebben dat ook gedaan voor straks: Amalia. Hoe vormden zij hun koningschap en wat kan de volgende vorstin van hen leren? Historicus Coks Donders legt het uit.
In de Nederlandse geschiedenis hebben we meerdere koninginnen gehad, zo hebben we nu ook koningin Máxima. Officieel is zij een koningin-gemalin, dus geen staatshoofd. In totaal hebben we drie vorstinnen gehad: Wilhelmina, Juliana en Beatrix. En dat zij meer dan een eeuw aan het hoofd van het land stonden, was heel uitzonderlijk.
"Juist omdat het vorstinnen zijn, vrouwen. Het is heel lang zo geweest dat als er een prins geboren zou worden die jonger was dan zijn oudere zus, hij koning zou worden", legt historicus Coks Donders aan ons uit. Toen koning Willem III overleed en alleen zijn dochter, prinses Wilhelmina, achterliet, zou de tienjarige de eerste vorstin van Nederland worden. "Het volk moest er echt wel even aan wennen dat een meisje koningin zou worden. Tegelijkertijd bracht het de Nederlandse vrouwen hoop dat er een koningin was. In een tijd dat ze geen stemrecht hadden, weinig werk hadden dat traditioneel gezien niet voor vrouwen bedoeld was, zoals juffrouw en verpleegster." De komst van een vorstin bracht hoop dat er misschien meer mogelijk zou zijn voor vrouwen in de wereld, maar dat gebeurde niet.
Lees verder onder de foto.
"Wilhelmina heeft zich niet echt actief ingezet voor emancipatie, dat kunnen we vandaag de dag wel duidelijk zeggen. Zij moest zichzelf ook nog bewijzen als vrouw en koningin", duidt Coks. In die tijd was het niet gebruikelijk om te strijden voor meer macht en kracht voor vrouwen.
Juliana was een heel andere koningin dan haar moeder, legt Coks aan ons uit. "Wilhelmina wilde statig zijn en gezien worden als een soort opperbevelhebber te paard. Juliana wilde vooral dicht bij het volk staan, nabij zijn en gezien worden als iedere andere moeder." Dat is ook iets wat ze zei tijdens haar inhuldiging: Ik wil hier met nadruk vaststellen dat voor een koningin haar taak als moeder even belangrijk is als voor iedere andere Nederlandse vrouw. "Dat was misschien wel iets wat vrouwen prettig vonden om te horen, dat zij zich niet verhief boven anderen en ook maar 'gewoon' een vrouw was."
Lees verder onder de foto.
Tegelijkertijd denkt Coks dat haar uitspraak vandaag de dag ook anders geïnterpreteerd kan worden. "Het kon ook een bericht zijn dat je als vrouw in die tijd eigenlijk vooral achter het aanrecht hoorde, een goede moeder en echtgenote moest zijn en dat ambitie niet echt bestond. Dat is zonde, want Juliana werd koningin in 1948. Vlak na de Tweede Wereldoorlog was het een tijd waarin vrouwen juist voor het eerst in een hele lange tijd konden laten zien dat ze ook nuttig waren in het werkveld. Vrouwen hebben heel veel werk verricht in de Tweede Wereldoorlog, maar in de jaren vijftig werd het toch weer wat conservatiever. En Juliana deed daar wel een beetje aan mee."
In 1980 trad koningin Juliana af en nam koningin Beatrix plaats op de troon. Zij leek een andere visie op het koningschap te hebben dan haar moeder. Coks: "Beatrix was een koningin die het ambt professionaliseerde. Ik noem haar ook wel de CEO van het koningshuis." Het was volgens Coks ook wel nodig dat er iets veranderde, want Beatrix werd koningin in een tijd dat de media opkwamen. "Dan moet je wel je woordje klaar hebben. Het hoorde er ook bij dat het een professioneler instituut moest worden."
Lees verder onder de foto.
"Beatrix was wat minder volks en nabij het volk dan haar moeder, maar nog steeds een zeer geliefde koningin", zo vergelijkt Coks. "Ik denk dat zij voor de emancipatie van vrouwen wel echt een rol heeft gespeeld en een voorbeeld kon zijn voor andere vrouwen. In de jaren tachtig en negentig zag je dat steeds meer vrouwen hoge functies kregen in het bedrijfsleven, en Beatrix was daar een goede afspiegeling van."
Lees verder onder de foto.
Hoewel we nu een vorst hebben, wordt de volgende vorstin al klaargestoomd: prinses Amalia. Met meer dan een eeuw aan ervaring zal zij haar eigen koers varen, maar ook voorbeelden kunnen gebruiken. "Ze heeft drie sterke vrouwen voor zich gehad waar ze op kan leunen. Ik vind altijd dat zij heel erg lijkt op Beatrix. Zij zal het koningschap ook wel heel serieus nemen", denkt Coks. "Tegelijkertijd heeft Amalia ook een heel warme persoonlijkheid en is ze populair bij het volk, ook omdat ze heel goed aanvoelt waar mensen mee zitten. Ze is open over haar mentale gezondheid, ze heeft afgezien van haar toelage. Dus ik denk dat zij een mooie combinatie kan zijn van Beatrix en Juliana. En ik denk dat ze het sterke uiterlijk heeft dat Wilhelmina had. Die cocktail is heel geschikt voor onze toekomstige koningin."
Beeld: ANP / Koninklijke Verzamelingen, Den Haag / Nationaal Archief
